{"id":106,"date":"2024-01-14T18:22:09","date_gmt":"2024-01-14T18:22:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.sprosko.cal24.pl\/tppw\/?page_id=106"},"modified":"2024-02-08T21:13:29","modified_gmt":"2024-02-08T21:13:29","slug":"bitwa-o-wrzeszczyne","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/www.sprosko.cal24.pl\/tppw\/bitwa-o-wrzeszczyne\/","title":{"rendered":"Bitwa o Wrzeszczyn\u0119"},"content":{"rendered":"

Walki o Wrzeszczyn\u0119 w lutym 1919 roku<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong>Rejon Pian\u00f3wki, a\u017c do wsi Wrzeszczyna by\u0142 od dnia 9 stycznia 1919 roku obsadzony przez pierwsz\u0105 kompani\u0119 powsta\u0144c\u00f3w szamotulskich pod dow\u00f3dztwem chor\u0105\u017cego Czes\u0142awa Huberta.<\/p>\n

W drugiej po\u0142owie stycznia z inicjatywy strony niemieckiej rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 pertraktacje, w kt\u00f3rych uczestniczy\u0142 ze strony polskiej Leon Witkowski z Wielenia, a z niemieckiej porucznik von Rossenbach. Obie strony uzgodni\u0142y, \u017ce w rejonie Wrzeszczyny ustala si\u0119 pas neutralny, do kt\u00f3rego nie b\u0119d\u0105 wkracza\u0107 si\u0142y zbrojne. Umow\u0119 wiele\u0144sk\u0105 zerwali Niemcy, kt\u00f3rzy w dniu 2 lutego 1919 roku w sile 125 – 150 \u017co\u0142nierzy dobrze uzbrojonych w bro\u0144 r\u0119czn\u0105\u00a0 i maszynow\u0105 wkroczyli do Wrzeszczyny, zajmuj\u0105c wie\u015b.<\/p>\n

W celu ograniczenia przestrzeni natarcia ze strony niemieckiej ppor. Or\u0142owski spowodowa\u0142 zamkni\u0119cie trzech \u015bluz na Noteci na odcinku: Czarnk\u00f3w – Wiele\u0144, zalewaj\u0105c \u0142\u0105ki nadnoteckie po prawej stronie (niemieckiej) Noteci, natomiast lewa (polska) strona Noteci, na kt\u00f3rej stacjonowa\u0142y polskie oddzia\u0142y powsta\u0144cze nie by\u0142a nara\u017cona zalewem, poniewa\u017c s\u0105 to tereny wy\u017cej po\u0142o\u017cone, stanowi\u0105ce dogodne pozycje obronne.<\/p>\n

Dow\u00f3dca tego odcinka – chor\u0105\u017cy Czes\u0142aw Hubert przygotowa\u0142 kontrnatarcie dwoma plutonami, aby odbi\u0107 zaj\u0119t\u0105 przez oddzia\u0142y niemieckie wie\u015b Wrzeszczyna. W nocy z 3 na 4 lutego pluton pod dow\u00f3dztwem Rembacza posuwa\u0142 si\u0119 wzd\u0142u\u017c toru kolejowego Wiele\u0144 Po\u0142udniowy – Goraj i zaj\u0105\u0142 dworzec we Wrzeszczynie, po czym przemieszczaj\u0105c si\u0119 dalej doszed\u0142 do wsi Wrzeszczyna zajmuj\u0105c dominuj\u0105ce wzg\u00f3rze 95, na kt\u00f3rym usadowi\u0142 jeden ci\u0119\u017cki karabin maszynowy z zadaniem wspomagania ogniem natarcia drugiego plutonu pod dow\u00f3dztwem Kostrzewskiego. Dodatkowo pluton Rembacza zaj\u0105\u0142 po\u0142udniowo – zachodni skraj wsi Wrzeszczyna ze stanowiskiem drugiego ci\u0119\u017ckiego karabinu maszynowego z zadaniem zamkni\u0119cia nieprzyjacielowi odwrotu szos\u0105 do Wielenia.<\/p>\n

Niemcy skierowali swoje wszystkie si\u0142y przeciw natarciu plutonu Rembacza, a niespodziewanie zostali z ty\u0142u zaatakowani przez pluton Kostrzewskiego, kt\u00f3ry podszed\u0142 do Wrzeszczyny wzd\u0142u\u017c szosy Rosko – Wiele\u0144, zamykaj\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie Niemcom odwr\u00f3t szos\u0105 w kierunku Wielenia. Po trzygodzinnej walce, nieprzyjaciel zaatakowany z dw\u00f3ch stron, wycofa\u0142 si\u0119 w kierunku Noteci. W walce poleg\u0142o 5 powsta\u0144c\u00f3w,\u00a0 2 zosta\u0142o ci\u0119\u017cko rannych, a 4 lekko rannych. Zdobyto 11 ci\u0119\u017ckich karabin\u00f3w maszynowych, 2 kuchnie polowe, du\u017ce ilo\u015bci amunicji. Do niewoli wzi\u0119to 21 je\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

5 lutego 1919 roku z samego rana artyleria niemiecka rozpocz\u0119\u0142a ostrzeliwanie wsi Rosko, przez co ucierpia\u0142a ludno\u015b\u0107 cywilna, natomiast powsta\u0144cy nie ponie\u015bli \u017cadnych strat. Niemiecki ostrza\u0142 artyleryjski by\u0142 sygna\u0142em przygotowania ponownego uderzenia, dlatego Zdzis\u0142aw Or\u0142owski zasili\u0142 oddzia\u0142 Czes\u0142awa Huberta dodatkowymi powsta\u0144cami. Dnia 7 lutego 1919 roku wojska niemieckie pod os\u0142on\u0105 ognia artyleryjskiego ruszy\u0142y z kierunku Wielenia na Wrzeszczyn\u0119. Przewaga liczebna i ogniowa by\u0142a tak wielka, \u017ce powsta\u0144cy ju\u017c po godzinnej walce musieli si\u0119 wycofa\u0107 z Wrzeszczyny do Roska. Jak podaje Zdzis\u0142aw Or\u0142owski przewaga niemiecka by\u0142a olbrzymia, co potwierdzi\u0142y p\u00f3\u017aniej zeznania je\u0144c\u00f3w niemieckich. Potwierdzili oni, \u017ce w natarciu uczestniczy\u0142y 3 bataliony piechoty, jedna czterodzia\u0142owa bateria artylerii, oddzia\u0142 miotaczy min oraz oddzia\u0142 gospodarczy. By\u0142 to korpus ,,Freicorps Bredow\u201d – w sumie oko\u0142o 2000 ludzi.<\/p>\n

Dow\u00f3dca odcinka czarnkowskiego Zdzis\u0142aw Or\u0142owski stwierdza, \u017ce przeciwstawienie si\u0119 powsta\u0144c\u00f3w tak silnemu nieprzyjacielowi nie dawa\u0142o \u017cadnych szans powodzenia. Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce wyst\u0105pi\u0142y dla powsta\u0144c\u00f3w okoliczno\u015bci, kt\u00f3re dawa\u0142y pewne szanse podj\u0119cia zwyci\u0119skiej walki, a mianowicie:<\/p>\n

– g\u0142\u00f3wne si\u0142y niemieckie zosta\u0142y rozci\u0105gni\u0119te w kolumnach marszowych\u00a0\u00a0 z artyleri\u0105 ze swoimi sze\u015bciokonnymi zaprz\u0119gami na d\u0142ugo\u015bci 0,5 km, a rozwini\u0119cie tych oddzia\u0142\u00f3w w odpowiednie szyki bojowe by\u0142o utrudnione, gdy\u017c z jednej strony mieli wielkie lasy, do kt\u00f3rych bali si\u0119 wkroczy\u0107, z drugiej za\u015b strony rozwini\u0119cie ogranicza\u0142a rzeka Note\u0107;<\/p>\n

– oddzia\u0142y powsta\u0144cze zosta\u0142y wzmocnione odwodami;<\/p>\n

– trzecia okoliczno\u015b\u0107 sprzyjaj\u0105ca powsta\u0144com, to powsta\u0144cza obs\u0142uga trzech karabin\u00f3w maszynowych, kt\u00f3re pod naporem natarcia nieprzyjaciela nie zdo\u0142a\u0142y si\u0119 wycofa\u0107 i uwa\u017cano je za stracone, a tymczasem obs\u0142ugi tych karabin\u00f3w schroni\u0142y si\u0119 w lesie, z kt\u00f3rego obserwowali przebieg walk.<\/p>\n

Dla powstrzymania natarcia niemieckiego dow\u00f3dca tego odcinka powsta\u0144c\u00f3w – chor\u0105\u017cy Czes\u0142aw Hubert ca\u0142\u0105 swoj\u0105 si\u0142\u0105 uderzy\u0142 na frontowe kolumny nieprzyjaciela, jednak op\u00f3r tak przewa\u017caj\u0105cych si\u0142 nieprzyjaciela spowodowa\u0142, \u017ce natarcie nie powid\u0142o si\u0119. Pierwsze linie powsta\u0144c\u00f3w zacz\u0119\u0142y si\u0119 chwia\u0107, a nawet cofa\u0107. W\u00f3wczas nieoczekiwanie nieprzyjacielskie kolumny zosta\u0142y zaatakowanie silnym ogniem maszynowym przez powsta\u0144c\u00f3w ukrytych w lesie. Zaskoczone niemieckie kolumny by\u0142y przekonane, \u017ce zaatakowa\u0142 je silny oddzia\u0142 z karabinami maszynowymi, \u017ce wpad\u0142y w zasadzk\u0119 i grozi im odci\u0119cie odwrotu do Wielenia. W szeregach ich powsta\u0142 niesamowity nie\u0142ad i chaos. W tej sytuacji ich dow\u00f3dca da\u0142 rozkaz wycofania si\u0119, co dodatkowo spot\u0119gowa\u0142o zamieszanie i Niemcy w zupe\u0142nym nie\u0142adzie, w panicznym strachu uciekali – g\u0142\u00f3wnie w kierunku Noteci, gdzie wielu uton\u0119\u0142o, gdy\u017c l\u00f3d na tej rzece nie by\u0142 wsz\u0119dzie odpowiedniej grubo\u015bci. Niemcy zdo\u0142ali wycofa\u0107 swoj\u0105 artyleri\u0119 oraz zabra\u0107 na wozach swoich rannych. Na polu walki zosta\u0142o oko\u0142o 100 zabitych Niemc\u00f3w, ale straty powsta\u0144c\u00f3w by\u0142y tak\u017ce dotkliwe.<\/p>\n

Po tej zwyci\u0119skiej bitwie powsta\u0144cy zaj\u0119li Wrzeszczyn\u0119, a Niemcy od strony Wielenia nie podj\u0119li ju\u017c dzia\u0142a\u0144 zbrojnych, wie\u015b Wrzeszczyna pozosta\u0142a ju\u017c polsk\u0105. Wiele\u0144, \u00f3wczesna stolica powiatu Wiele\u0144skiego, powr\u00f3ci\u0142a do Macierzy na mocy Traktatu Wersalskiego w dniu 18 stycznia 1920 roku, kiedy to do miasta wkroczy\u0142y polskie oddzia\u0142y.<\/p>\n

Materia\u0142 opracowany na podstawie publikacji W\u0142adys\u0142awa Pilawskiego ,,Ziemia Czarnkowska w walce o wolno\u015b\u0107 1918-1919\u201d Czarnk\u00f3w 2003r.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Opis bitwy o Wrzeszczyn\u0119<\/strong><\/p>\n

Relacja Chryzostoma G\u00f3\u017adzia pochodz\u0105cego z\u00a0Wrzeszczyny, spisana w\u00a01958 roku i\u00a0skonsultowana przez by\u0142ego sier\u017canta Hieronima Bombelczyka:\u00a0\u201eWe wtorek 4 lutego 1919 roku Niemcy niespodziewanie zaj\u0119li Wrzeszczyn\u0119, wystawiaj\u0105c posterunki i\u00a0gniazda ci\u0119\u017ckich karabin\u00f3w maszynowych (ckm). \u00a0W tej sytuacji Karol Suhr wymkn\u0105\u0142 si\u0119 z\u00a0wioski, \u017ceby powiadomi\u0107 komendantur\u0119 Powsta\u0144c\u00f3w stacjonuj\u0105c\u0105 w\u00a0Rosku zaistnia\u0142ej sytuacji. Podj\u0119to natychmiastowe dzia\u0142ania i\u00a0wys\u0142ano na\u00a0odsiecz dwa silne plutony Powsta\u0144c\u00f3w Wielkopolskich, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych\u00a0 znale\u017ali si\u0119 tak\u017ce miejscowi Powsta\u0144cy, zaprzysi\u0119\u017ceni na\u00a0terenie plebanii w\u00a0Rosku. Pierwszym plutonem dowodzi\u0142 sier\u017cant Hieronim Bombelczyk, a\u00a0drugim Andrzej Bu\u015bko. Wie\u015b zosta\u0142a okr\u0105\u017cona i\u00a0to w\u00a0taki spos\u00f3b, \u017ce\u00a0zamkni\u0119to Niemcom drog\u0119 odwrotu. Na um\u00f3wiony znak obydwa plutony r\u00f3wnocze\u015bnie ruszy\u0142y do szturmu. Niemcy byli ca\u0142kowicie zaskoczeni. Maj\u0105c zamkni\u0119t\u0105 drog\u0119 odwrotu do Wielenia, zacz\u0119li ucieka\u0107 przez\u00a0 Dolin\u0119 Noteci, \u017ceby przedosta\u0107 si\u0119 na\u00a0drug\u0105 \u2013 niemieck\u0105 stron\u0119. \u00a0Niemcy po drugiej stronie Noteci byli przekonani, \u017ce\u00a0to Polacy zdobywszy Wrzeszczyn\u0119, postanowili przej\u015b\u0107 zamarzni\u0119t\u0105 rzek\u0119 i\u00a0ich zaatakowa\u0107. Zacz\u0119li strzela\u0107 do rodak\u00f3w, a\u00a0i Powsta\u0144cy nie szcz\u0119dzili im ognia. Niemcy ponie\u015bli ogromne straty. \u0141upem Powsta\u0144c\u00f3w pad\u0142o 7 ci\u0119\u017ckich karabin\u00f3w maszynowych, 2 wozy amunicji, kuchnia polowa z\u00a0zaprz\u0119giem, 1 w\u00f3z prowiantu, 1 ko\u0144 wierzchowy, 6 koni poci\u0105gowych, 37 karabin\u00f3w r\u0119cznych i\u00a021 Niemc\u00f3w wzi\u0119to do niewoli. Z tej zdobyczy 4 konie poci\u0105gowe i\u00a01 konia wierzchowego przekazano do baonu w\u00a0Lubaszu. Poniewa\u017c kr\u0105\u017cy\u0142a wersja, \u017ce\u00a0Niemcy pomszcz\u0105 poniesion\u0105 kl\u0119sk\u0119 i\u00a0zaatakuj\u0105 Rosko poci\u0105giem pancernym, postanowiono rozkr\u0119ci\u0107 tory kolejowe za dworcem w\u00a0Rosku w\u00a0kierunku Wrzeszczyny. I rzeczywi\u015bcie ju\u017c w\u00a0godzinach rannych w\u00a0pi\u0105tek 7 lutego 1919 roku Niemcy w\u00a0sile oko\u0142o 1800 \u2013 2000 \u017co\u0142nierzy, przechodz\u0105c opustosza\u0142\u0105 Wrzeszczyn\u0119 \u00a0zaatakowali Rosko, maj\u0105c w\u00a0zamiarze zdoby\u0107 Czarnk\u00f3w oraz\u00a0zaatakowa\u0107 skutecznie Chodzie\u017c. O zbli\u017caj\u0105cych si\u0119 si\u0142ach niemieckich powiadomi\u0142y wystawione posterunki. Dow\u00f3dztwo natychmiast przyst\u0105pi\u0142o do zorganizowanej obrony. Rozgorza\u0142a straszna i\u00a0ci\u0119\u017cka walka. Na zdobycie za wszelk\u0105 cen\u0119 Roska Niemcy u\u017cyli artylerii, kt\u00f3r\u0105 mieli ustawion\u0105 po drugiej stronie Noteci na\u00a0terenie Niemiec. W wyniku ostrza\u0142u artyleryjskiego zosta\u0142a spalona stodo\u0142a Stanis\u0142awa Gapskiego. Niemcy z\u00a0trzech stron zaciekle atakowali, posuwaj\u0105c si\u0119 w\u00a0g\u0142\u0105b wioski, a\u017c do gospodarstwa gospodarza Lumy. Niemcy posuwaj\u0105c si\u0119 w\u00a0g\u0142\u0105b wioski rabowali i\u00a0okradali polskich gospodarzy, zabijaj\u0105c kury, wyprowadzali konie i\u00a0pow\u00f3zki. Na podw\u00f3rzach gospodarzy zamordowali Drajewskiego i\u00a0Andrzeja Sow\u0119. Niemcy zaciekle szturmowali do godziny oko\u0142o 17.30. Wielkim wysi\u0142kiem uda\u0142o si\u0119 Powsta\u0144com odeprze\u0107 atak. Jeden z\u00a0starszych Powsta\u0144c\u00f3w niespodziewanie zacz\u0105\u0142 g\u0142o\u015bno krzycze\u0107 huraaa ! Okrzyk ten podj\u0119li pozostali Polacy. By\u0142 na\u00a0tyle donios\u0142y, \u017ce\u00a0Niemcy odebrali go jako zwiastun nadci\u0105gaj\u0105cej pomocy dla Powsta\u0144c\u00f3w. Popadli w\u00a0pop\u0142och i\u00a0rozpocz\u0119li szybki odwr\u00f3t, zabieraj\u0105c rannych i\u00a0zabitych. W bitwie o\u00a0Rosko Niemcy doznali powa\u017cnych strat i\u00a0nie podj\u0119li ju\u017c kolejnych pr\u00f3b sforsowania tej linii obrony. W bitwie o\u00a0Rosko bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 Franciszek Wieczorek obs\u0142uguj\u0105cy ckm przy figurze \u2013 krzy\u017cu, na\u00a0skrzy\u017cowaniu dr\u00f3g M\u0119\u017cyk \u2013 Wrzeszczyna Wybudowanie \u2013 powstrzymuj\u0105c ataki, maj\u0105c dobre pole obstrza\u0142u na\u00a0ca\u0142\u0105 lew\u0105 flank\u0119. Na podkre\u015blenie zas\u0142uguje te\u017c m\u0142oda dziewczyna Agata Fr\u0119\u015bko (\u017caden m\u0119\u017cczyzna nie mia\u0142 odwagi), kt\u00f3ra pod silnym obstrza\u0142em z\u00a0poprzestrzelan\u0105 bluzk\u0105, czo\u0142gaj\u0105c si\u0119 donosi\u0142a amunicj\u0119 i\u00a0wod\u0119 do ch\u0142odzenia ckm. Franciszek Wieczorek podczas bitwy zosta\u0142 ranny. Po przewiezieniu do szpitala w\u00a0Czarnkowie zmar\u0142. W tej bitwie zgin\u0119\u0142o 7-miu Powsta\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych pochowano w\u00a0wsp\u00f3lnej mogile na\u00a0cmentarzu przy ko\u015bciele parafialnym w\u00a0Rosku\u2026\u201d.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/em><\/p>\n

Pami\u0119tajmy o\u00a0bohaterskich Powsta\u0144cach Wielkopolskich, kt\u00f3rym zawdzi\u0119czamy powr\u00f3t ziemi wiele\u0144skiej w\u00a0granice wolnej Polski.<\/p>\n

Na zawsze pozostan\u0105 w\u00a0naszej pami\u0119ci!<\/p>\n

Opis sporz\u0105dzi\u0142 na\u00a0podstawie \u017ar\u00f3d\u0142a z\u00a0Archiwum Powstania Wielkopolskiego w\u00a0Poznaniu M. Nawrot.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Walki o Wrzeszczyn\u0119 w lutym 1919 roku \u00a0Rejon Pian\u00f3wki, a\u017c do wsi Wrzeszczyna by\u0142 od dnia 9 stycznia 1919 roku obsadzony przez pierwsz\u0105 kompani\u0119 powsta\u0144c\u00f3w szamotulskich pod dow\u00f3dztwem chor\u0105\u017cego Czes\u0142awa Huberta. W drugiej po\u0142owie stycznia z inicjatywy strony niemieckiej rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 pertraktacje, w kt\u00f3rych uczestniczy\u0142 ze strony polskiej Leon Witkowski z Wielenia, a z niemieckiej…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.sprosko.cal24.pl\/tppw\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/106"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.sprosko.cal24.pl\/tppw\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.sprosko.cal24.pl\/tppw\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.sprosko.cal24.pl\/tppw\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.sprosko.cal24.pl\/tppw\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=106"}],"version-history":[{"count":9,"href":"http:\/\/www.sprosko.cal24.pl\/tppw\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/106\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":202,"href":"http:\/\/www.sprosko.cal24.pl\/tppw\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/106\/revisions\/202"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.sprosko.cal24.pl\/tppw\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=106"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}